Seks dhe Gjak Botes Qark (Gazeta Liberale 14.10.2019)

 Peter Handke fiton Çmimin Nobel në letërsi. Çmimi Nobel për letërsinë jepet sipas vullnetit të Alfred Nobel, për veprën më të mirë ndër të tjerat, që shkon në një drejtim ideal.

Çmimi Nobel është momenti më kulminant, kurorëzimi më i lartë që një shkrimtar kërkon të arrijë në të gjallë të tij. Edhe pse Nobeli në letërsi nuk është shenjë dhe tregues që lexuesi do të të vlerësojë, apo historia do të të pranojë gjatë në gjirin e saj.

Në 2018, Nobeli në letërsi nuk jepet, por shtyhet për 2019. Shkak bëhet një skandal seksual ku ishte i përfshirë bashkëshorti i njërës nga anëtarët e përjetshëm të akademisë. Dhe, Akademia dhe Komiteti i Nobel, për të qenë politikisht korrektë, të pastër, te moralshëm, të ndershëm, të pakompromentuar, të denjë për të caktuar Nobelin për Paqe dhe atë të Letërsisë ndër të tjerë, vendosën që atë vit të mos kompromentohen  me dhënien e Nobelit për letërsinë, me një akademi me probleme seksuale. dhe kjo ndodhi pikërisht në valën dhe vazhdën e purifikimit seksual të Hollywoodit.

Por, një vit më pas, një akademi e pastruar tashmë nga cenet në moralin e lartë social, i jep Çmimin Nobel për letërsinë, Peter Handke, me siguri një gjeniali në letërsi, por padyshim gjithashtu një njeriu që shfaq një debilitet të madh social e publik, në mbrojtje të regjimit diktatoriak, fashist, racist, gjakatar të Millosheviçit, duke mohuar masakrat, duke thënë tekstualisht se myslimanët e Bosnjës kanë masakruar njëri tjetrin për të ua hedhur fajet serbëve të shkretë të pafajshëm, këtij Handke që ka qëndruar fort e kokëfortë në këmbë përballë çdo lloj logjike e ndjeshmërie duke mohuar varret masive, masakrat kolektive, duke dënuar bombardimet e NATO në Kosovë, duke mbajtur fjalim e hedhur lule në varrimin e Millosheviçit, nga i cili të tërë duhet të merrnin shembull morali, dhe duke dënuar publikisht mediat europiane që nuk pasqyruan si duhet luftën e Kosovës, e cila ishte thjesht një padrejtësi që iu bë Serbisë së pafajshme e të dhunuar.

Handke vetë foli me median për çmimin, në dyert e shtëpisë së tij, që ‘Nuk e prisja, jam i habitur, është një vendim i guximshëm i Akademisë, ata janë njerëz të mirë.’

Handke në çdo fjalë të tijën, nëntekston të qenit kundër. Është kundër vlerave njerëzore, është kundër opinionit të viktimave dhe të perëndimit që bëri një luftë njerimbrojtëse me Serbinë e një përbindëshi si Millosheviç, që shkatërroi këmbët e tjera dhe kombin e tij, Handke është kundër çdo lloj logjike të një njeriu mesatar në dije dhe mendje, dhe jo vetëm kaq, por dhe e shijon këtë, dhe kur Akademia i cakton çmimin Nobel, ai habitet dhe i quan njerëz të mirë, ata të cilët i dhanë një kurorë letërsie Handkes, ndaj të cilit është bërë kaq shumë padrejtësi deri më tani. Sepse Handke mbajti kryqin e ortodoksisë serbe  gjatë Golgotes së tij personale kur mbrojti te shtypurit dhe të pafajshmit trupa paramilitare dhe militare serbe, e regjimin e pafajshëm e naiv të Millosheviçit. E jo vetem kaq, por Handke, dhe nëse do donim të ndanim njeriun nga shkrimtari, ka shfrytëzuar artin e tij të madh të shkrimësisë duke krijuar ese e vepra pikërisht në shërbim dhe duke lartësuar fashizmin dhe çmendurinë më të madhe të ngjarë pas nazizmit në shekullin e kaluar.

Një boksier jashtë ringut quhet nje vrasës me grushtet e tij. Quhet armë. P[o një shkrimtar jashtë letërsisë me zejen e tij për të përdorur fjalën e shkruar për publikun e gjerë? A nuk mban përgjegjësi vallë?

Kjo është një çështje morali. Por, si jemi me moralin ne njerëzit e sotëm?

Pak ditë para ngjarjes së Nobelit në letërsi, ishte premiera botërore e Joker, filmit të Todd Phillips, me Joakin Phoenix në rolin kryesor. Bota ndahet në dy grupe, ata që filmin e shohin si gjenialitetin ndër më të mëdhenjtë e 20 viteve të fundit, si një pamflet ndaj padrejtësisë dhe kontroversisë sociale mbi atë që është e moralshme dhe atë qe është e poshtër, dhe në ata njerëz që braktisin sallat e kinemave, sepse ‘filmi është tmerr i dhunshëm’. Ani pse janë po këta njerëz që shohin filma aksion të çdo lloj kalibri vrasjesh e masakrash, e mbase pikërisht mendimi se Joker ishte një film aksion i ka shpurë në kinema.

Pikërisht e njëjta botë, arriti një nivel të paimagjinueshëm puritanizmi moral para një viti e ca, gjatë gjuetisë së shtriganëve, ku aktorëve, regjizorëve, producentëve, dhe çdo lloj mashkulli publik iu gërmuan kronikat se kë kanë parë me ngashënjim kur kanë qenë adoleshentë, e kur i kanë hedhur fjalë një femre, apo kur kanë propozuar për seks një grua.

Në këtë pikë, ka diçka që nuk shkon. Diçka shumë të madhe dhe të  rendë.

Ngjarje në dukje sipërfaqësore pa lidhje me njëra tjetrën, lidhen pikërisht brenda njësisë së vetme të vlefshme sociale, brenda njeriut modern, që në shumësi bën shoqërinë e sotme globale. Ky njeri i ditëve të sotme, nuk ka më kod moral, as hartë morale. Busulla e tij rrotullohet si shigjetë e çoroditur andej nga e dërgojnë politikat mediatike dhe qentë moralë të momentit që e drejtojnë këtë të verbër social herë këtej e herë andej, sipas interesave të epërme grupimesh që njeriu i sotëm i zakonshëm as i vë re, as mund të jetë në dijeni mbi to.

Njerëzit e sotëm moralistë, dënojnë, Joker dhe dhunën në film, dënojnë Kevin Spacey, dënojnë Harvey Weinstein, duartrokasin Polanskin dhe i japin Oskar, duartrokasin Handke dhe i japin Nobelin.

njerëzit e sotëm moralistë pështjellohen dhe refuzojnë dhënien e Nobelit Bob Dylan. Duartrokasin dhe ulërasin furishëm fitoret e James Bond, Ethan Hunt, Hannibal,  Rambo, Terminator me qindra vrasje për film, dhe aprovojnë duartrokitshim mbrojtësin me të madh në botë të Millosheviçit ndërsa kurorëzohet me Nobel. E këta njerëzit e sotëm morale nuk ndihen kur priftërinjtë dhunojnë fëmijët, kur trainerët dhunojnë fëmijët, kur këshillat e burrave vrasin me gurë gratë që ndihen të lira në lindjen e mesme.

Njerëzit e sotëm, enden në mes të një shkretëtire morale, duke përtypur për freski bimë halucinogjene,e duke kërkuar boshtin e vlerave në çdo fantazmë shkëlqyese që u del përpara, pa ditur ku shkojnë, çfarë duan, çfarë nuk duan, e si duan ta ndërtojnë jetën e tyre, duke ecur e ecur në shkretëtirën morale të tyre, të rrëqethur nga gjithçka ka të bëjë me seksin, e të eksituar nga gjithçka ka të bëjë me gjakun.

Ka diçka, thellësisht të gabuar në botën qark sot. E mbase për çdo Handke, duhet një Joker, që loja të paktën të jetë e barabartë./Gazeta Liberale

Sfera Shqipe 10 - Ndyracakët e historisë, dhe një vëmendje e vogël ndaj Sedrës (23 Gusht, 2019)

 

Ky është një shkrim mbi duart, dhe sedrën. Dy njësi që shoqëria jonë i përdor në invers, shumë, dhe pak. Ngacmimi për të shkruar lindi nga një video që më dërgoi një mik me premtimin se do shqyhesha së qeshuri. Dhe vërtet, qeshëm shumë, unë e shumë të tjerë. Me intervistën e një ish pushtetari, që para kohe ka qenë në nivelet më të larta të pushtetit, e sot bën jetë private me dhënie mendimesh të befasishme, e sigurisht të një mençurie të kulluar, aq shume i bindur, i sigurt, në shtëpinë e tij, rrethuar nga gjithë ç’kishte arritur në jetë, me sentencat e tij të hekurta, me vështrimin e fortë e vizionar, me ndërgjegjen rrezatuese te atij që bota i detyrohej. Shkurt, me gafat e tij spektakolare.

Në fillim ishte e qeshura, si fenomen çlirues nga pesha e asaj që mbante intervista, por më pas kur humori mbaron, ftohesh, dhe merr kohën të mendosh pak me gjatë, mua më erdhi ndot. Me erdhi turp për intervistën, për shfaqen prej injoranti, më erdhi ndot që ai njeri aq inferior intelektualisht, aq i trashë e i pakultivuar, aq i vetëkënaqur mbi atë çka ishte e çka kishte bërë në jetë, më erdhi ndot e turp që ai njeri kishte qenë dikur në një pozicion drejtues në vendin tim. Kishte qenë titullar i imi dhe i joti.

Me erdhi turp që ai na kishte prezantuar nëpër botë, jo për ndonjë fill ksenofilie, por sepse ai dhe persona si ai nuk më prezantojnë mua personalisht, dhe as njerezit e rrethit tim me të cilët unë ndërveproj. Më erdhi turp dhe ndot, sepse ai nuk është i vetmi, por primus inter pares mes shumicës së drejtuesve të vendit tonë. Drejtuesve më të lartë të çdo lloj fushe të shoqërisë. Dhe unë refuzoj të besoj që Shqipëria jonë është vend me mesataren e një niveli mediokër.

Po edhe në qoftë Shqipëria jonë kështu, është detyrë e atyre që priren mendja, që ta vendosin stekën e pretendimit aty ku duhet për të mirën e të tërëve. Për të shmangur këta soj krijesash që uzurpojnë dhe keqpërdorin vendin dhe ne. Që historia do ti shohë si i ka parë përherë, si çikërrima, si ndyracakë të veckël në kërkim të përfitimeve personale prej bejlurçinash, do thoshte Noli.

Por, kush është problemi me njerëzit në përditën tonë? Pse njerëzit vazhdojnë, nuk kujdesen për veten e tyre, por ndjekin, u japin kredo, besim, dhe fuqi këtyre individëve e kësaj kaste politike?

Nëse do bëjmë një ndarje primitive të atyre që udhëheqin shoqërinë tonë, sidomos politikisht, duhet menduar për një klasifikim të tillë praktik që të mbaron punë shpejt; të mirë, të këqinj, dhe idiotë.

Përgjithësisht shtetasit tanë ndër dhjetra vite i kanë orientuar në zgjedhjen dritëshkurtër midis dy polariteteve politike, të mirët, dhe të këqinjtë, këto variuese sipas optikës së secilit. E sipas secilit të mirët thonë të vërtetën, e të këqinjtë gënjejnë gjithmonë.

Çelësi i parë i zgjidhjes së problemeve tona social politike është dijenia se zgjedhja nuk është mes të mirës dhe së keqes, por midis njerëzve të mençur, dhe atyre idiotë.

Vetëdija jonë duhet të zgjohet e të kuptojë që përballë nesh ka plot idiotë që na kërkojnë lejen dhe të drejtën të na drejtojnë. Së paku të përpiqemi të mos i japim zë në histori idiotëve. Të vërtetën e kemi ne, çdo gjë tjetër që dikush në krye të vendit ose pretendent për të drejtuar vendin, duhet të drejtohet vetëm nga interesi ynë personal, e vërteta jonë.

Çelësi i dytë, ai kryesori i derës së zhvillimit të Shqipërisë është pikërisht sedra.

Studimet neurologjike, na tregojnë se një nga instrumentat njohës më të mirë të zhvillimit njerëzor është memoria haptike, memoria e regjistruar nga prekja. Në thellim të këtyre të dhënave, psikoneurologjia na mëson se prekja dhe dhënia e duarve është një shkëmbim i mirëfilltë universesh vetjake.

Amigdala regjistron të dhënat, dhe krijon njohjen parake, ndërsa energjia e së pandërgjegjshmes tonë shkëmbehet me këtë shtrëngim duarsh, (qoftë dhe një herë të vetme kjo dhënie duarsh) dhe regjistrohet në regjistrin tonë duke u bërë pjesë e jona dhe e palës tjetër shkëmbyese. Dhe duke hyrë kështu në një marrëdhënie shkëmbimi.

Ne si komb kemi institucionin e pranuar të besës. Kemi tradita, zakone, kemi histori antike e plot gjëra të tjera me vlerë, por, kemi mungesën absolute të diçkaje shumë të rëndësishme për zhvillimin. Kemi mungesën absolute të sedrës.

Shqiptarët në shekuj nuk kanë pasur sedër t’i japin dorën, e të bëhen servilët dhe shërbëtorët e çdo armiku, çdo keqdashësi, çdo pushtuesi, çdo diktatori. Kombi ynë ka një fetish të tmerrshëm ndaj pushtetit. Është në thelb një sjellje primitive prej majmunësh nga e cila nuk kemi mundur të shkëputemi dot me mijëvjeçarë. Sot mund të shohësh plot njerëz që u shtrëngojnë duart kukullave patetike elektorale që për një moment të caktuar në kohë janë veshur me pushtet politik. Sot mund të gjendesh vetë në një situatë të tillë, ku ke përballë të tilla krijesa boshe me fjalë boshe e mendje boshe, të cilët të zgjasin dorën me buzëqeshjen tipike, duke të joshur të shkëmbesh energjinë me ta.

Ndaj, do ishte mirë të gjenim brenda nesh sensin e sedrës, e të mos shtrëngojmë duar të atyre që dyshohen që vjedhin, që vrasin, që na bëjnë keq, që dyshohen, që ka një fije e një hije dyshimi që janë të korruptuar, të ndyrë, të poshtër, e sidomos, idiotë.

Të gjejmë brenda vetes pak sedër sot, ti themi “jo” çdo njeriu të dyshuar ose idiot, që vjen të na shtrëngojë dorën, ose të na flasë e mbushë mendjen se do bëjë diçka për ne, të dalim mbi veten, mbi instinktin e përuljes së majmunit, mbi momentin e joshjes së pushtetit, e të shohim ca vite më tutje momentin kur ai person do jetë i zhveshur, i vërtetë, qesharak e ndyracak para historisë e para nesh. Ta gjejmë këtë moment, ta gjejmë sedrën brenda nesh, e ti themi JO këtyre soj krijesave.

Na duhet të gjejmë më në fund forcën e madhe të mendojmë për më të mirën e vetes, gjëja më e shtrenjtë që kemi, e jo për rrugën e shkurtër të të pranuarit, të gënjehemi e përulemi lirë.

Rindërtimi i institucionit te sedrës është rilindja morale e Shqipërisë.

Pyetesori i Prustit - Loer Kume (ObserverKult 08.07.2019)

 Pyetësorit të Prustit i përgjigjet shkrimtari Loer Kume, fituesi i “Çmimit Kadare” për vitin  2019.

Cila është ideja e juaj për lumturinë e përkryer?

-Doreza me gjashtë gurët e përjetësisë e Marvel Universe. Pushteti absolut. Kjo ishte vetëtima e parë që më shkrepi në mend.

Por, kur e mendoj pak më gjatë, nuk më duhet realisht fare ai pushtet absolut. Bota është perfekte, e mrekullueshme, dhe ideja ime e lumturisë së përkryer janë disa sekonda të herëpashershme ku unë dhe gjithçka jemi në ekuilibër absolut. Disa sekonda të absolutes në jetën tonë. Një foto e vajzës time me kokën në barkun e gruas sime duke dëgjuar vëllain. Nja ca sekonda në plazh kur dielli po perendon e përreth ka një qetësi universale. Një dreke a darkë me miqtë me ca sekonda të qeshurash me shpirt. Disa sekonda kur celebrohet puna jote nga të tjerët. Momenti kur takon një të afërm zemre të munguar prej kohe. Momente sekrete që zgjasin sa një hapmbyllje e syve. Jeta është e mbushur me to. Sa më shumë, aq më mirë.

Cila është frika juaj më e madhe?

-Mos nuk arrij dot në kohë të bëj një këngë me Rolling Stones. Kam frikë mos unë vdes përpara tyre.

Cilin person të gjallë e admironi më së shumti?

-Admiroj, më japin panik, më shqetësojnë, dhe më frymëzojnë pa fund njerëz si Elon Musk, Jeff Bezos, Larry Page. Tërë ne njerëzit, kemi një 24 orësh në dispozicion për të bërë gjëra. Por, pikërisht këta njerëz që përmenda, për të njëjtën energji të shpenzuar, me të njëjtën kohë të dhënë, kanë gjetur formulën të lëvizin botën përpara nëpër udhë të reja.

Të njëjtën gjë bën dhe një shkrimtar, padyshim, sepse, për shembull Musk, frymëzimin e tij e ka marrë pikërisht nga shkrimtarët, por shpejtësia e tyre është me bit/sec, e impakti për botën shumë konkret dhe i shpejtë.

Plus, këta njerëz bëjnë gjëra që unë nuk i bëj dot. Unë admiroj çdokend që bën diçka që unë nuk e bëj dot.

Cili është personaliteti historik më të cilin do të dëshironit të identifikoheshit?

-Aleksandri i Madh. Thellë në leximet e mia, intimitetin tim aleksandrin, unë gjej ngjashmëri fatale me atë personazh. Ështe pushtues, luftëtar, i çmendur, por dhe plot dritë, bashkoi popujt, hapi rrugët, shkriu kulturat, çoi përpara evolucionin njerëzor nëpër rrugët e tij personale plot me ngjarje. Dhe gjithçka në moshë aq të re. Unik dhe i mallkuar. Diçka si një shkrimtar që shkrin tërë çka mund të shkrijë ne kazanin e tij të supës së shtrigave, për të bërë një ushqim të ri të mëtutjeshëm.

Cili është tipari i juaj që nuk e pëlqeni?

-Padurimi. Të qenit evaziv agresiv.

Do doja që energjia ime të ishte më e mirëshërbyer ndaj njerëzve. Zakonisht energjia ime ka gjithmonë qëllime të mira, por nuk ka mënyra të rafinuara të qasjes, sillet si pirate me ata përballë duke i intimiduar njerëzit. E shpeshherë duke m’u bërë pengesë.

Po mbase kjo është vetëm në kokën time, e njerëzve u dukem një njeri krejtësisht i ëmbël.

Cili është tipari të cilin nuk e pëlqeni tek të tjerët?

-Cinizmi. Është mashtrues sepse përveçse tinëzar në qasje, fsheh thellë brenda personit cinik asgjë veçse injorancë. Dhe sigurisht, Budallëku. Në ka diçka që më shkatërron sistemin e kontrollit është një njeri budalla.

Në cilat gjëra e teproni?

-Në të pirë, në të ngrënë, e në gjëra të tjera më të shëndetshme. Nganjëherë dhe jo.

-Çfarë do t’iu shtynte të gënjenit?

Ne gënjejmë nganjëherë dhe kot. Gënjeshtra është, kur e mendon thellë, bashkë me të qeshurën, tipari kryesor i njeriut. Universi ynë është i themeluar nga e qeshura dhe gënjeshtra. Gjithçka tjetër është satelite.

-Cili është rrugëtimi juaj i preferuar?

Ai drejt së vërtetës.

Dhe, herëpashere, ndonjë udhëtim i gjatë pa adresë në zbulim të skutave të Shqipërisë.

Cilën fjalë apo frazë e përdorni më së shpeshti?

-Një mal me fjalë të pista.

Për çfarë ju ka ardhur më së shumti keq apo jeni penduar që e keni bërë?

-Asgjë. Nuk duhet të ketë pendesa. Edhe gjërat e këqija japin një kënaqësi të këndshme djallëzore.

Çka ose kush është dashuria juaj më e madhe e jetës?

-Më vjen në mend menjeherë një emër: Djathi.

Cila është gjendja momentale mendore e juaja?

-E eksituar.

Nëse do të kishit mundësinë të ndryshonit vetëm një gjë tek vetvetja, cila do të ishte ajo?

-Do doja të kisha më shumë vullnet për të bërë më gjatë se sa 4 muaj palestër.

Çfarë konsideroni të arriturën tuaj më të madhe?

-Çdo ditë e nesërme është arritja më e madhe e imja. Dhe sheshi i shtytjes për një arritje edhe më të madhe.

Nëse do të mund të kthenit kohën, çfarë do të ndryshonit?

-Do rrotulloja ca burma, ca vida, ca ingranazhe nëpër ndodhitë e gjërave, që një nga stergjyshët e mi të ishte bërë milioner. Sinqerisht, një njeri nuk mund dhe nuk duket të krijojë duke u përpjekur gjithashtu të rregullojë jetën e tij cilësisht, dhe përditë.

Nëse do të vdisnit dhe do të kishit mundësinë të ktheheshit qoftë si njeri apo send, çfarë personi apo sendi do të zgjidhnit të jeni?

-Abazhur barok në një bordel.

Cila është gjëja me e shtrenjtë që e posedoni?

-Një shpatë samurai e 1100, e punuar nga mjeshtri Nozaru Okata, që ka qenë pjesë e koleksionit të perandorit Toba të dinastisë Yamoto. Sigurisht që po bëj shaka. Nuk i njoh këta njerëz. Gjëja më e shtrenjtë që zotëroj është biblioteka ime.

Çfarë konsideroni si mjerimin më të madh?

-Të mos dish çfarë do bësh nesër. Kjo ia kalon shumë herë vetmisë.

Ku do të dëshironit të jetonit?

-Në Spanjë dhe Argjentinë.

Çfarë vlerësoni tek një mashkull?

-Të shkuarit e gjërave deri në fund.

Çfarë vlerësoni tek një femër?

-Të njohurit e vetes. Është gjëja më e vështirë në botë për këdo. Por, kur një femër ia del kësaj, atëhere ajo është e adhurueshme sidoqoftë.

Cili është shkrimtari i juaj i preferuar?

-Sot, Sabato. Nesër një tjetër.

Cilët janë heronjtë tuaj në jetën e vërtetë?

-Nuk e kisha menduar më parë, por janë pikërisht ata njerëz dinjitozë, që nuk kanë kushte jetese, dhe çdo ditë u duhet të rropaten egërsisht për të mbyllur ditën me bukë në shtëpi për familjen e tyre.  Para pak orësh, pashë një grua në moshë që shiste produktet e saj perime e gjera, rrezë një muri, e ishte ngjeshur në mur për tu freskuar në një copëz hije të thatë nga vapa e korrikut. Admirim! Në sytë e këtyre sizifëve sheh frikë. E përtej frikës, është një ishull plot me guxim të pafund dhe të panegociueshëm për të pushtuar ditën tjetër, e ditën tjetër.

Cilin talent do të dëshironit ta kishit?

-Do doja të isha si Bruce Lee.

Si do të dëshironit të vdisnit?

-Unë nuk do të vdes.

-Cila është motoja juaj?

We can plant a house, we can build a tree.

Mund të jetë një budallëk që Cobain e ka shkruar gjysmë i dehur e gjysmë në gjumë në bllokun e tij e që më pas u bë kënga Breed e Nirvana, por për mua ngërthen tërë pakufishmërinë e njeriut. Ne mund të mbjellim një shtëpi, ne mund të ndërtojmë një pemë. Ne mund të bëjmë gjithçka që fantazia jonë arrin.

https://observerkult.com/pyetesori-i-prustit-loer-kume/